Wakacje to czas, który przez większość konsumentów planowany jest z co najmniej z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Atrakcyjne oferty wypoczynku, zwłaszcza za granicą, pojawiają się zwykle jesienią, dlatego duża grupa osób korzysta z promocyjnych warunków umowy, dokonując częściowych wpłat z dużym wyprzedzeniem.
Rok 2020 rozpoczął się od niepokojących informacji dotyczących sytuacji epidemicznej w krajach, które do tej pory cieszyły się szczególnym zainteresowaniem konsumentów. Ogłoszony stan pandemii, zamknięcie granic i obawy przed zarażeniem, wymusiły na wielu z nich podjęcie decyzji dotyczacej rezygnacji z planowanych wyjazdów. Mimo to sytuacja związana z COVID-19 może zmienić się w każdym momencie.
Rezygnacja z wakacyjnych planów urlopowych wiąże się z koniecznością znalezienia rozwiązań prawnych, które mogą pomóc odzyskać wpłacone wcześniej środki.
Podstawowym aktem prawnym regulującym prawa konsumentów jest ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Ustawa określa warunki oferowania, sprzedaży i realizacji imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznychna terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także za granicą, jeżeli umowy z podróżnymi są zawierane przez przedsiębiorców turystycznych mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Usługą turystyczną w świetle ustawy jest m.in.: przewóz pasażerów, zakwaterowanie w celach innych niż pobytowe, które nie jest nieodłącznym elementem przewozu pasażerów, wynajem pojazdów samochodowych lub innych pojazdów silnikowych. Impreza turystyczna stanowi natomiast połączenie co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych na potrzeby tej samej podróży lub wakacji.
Ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych w art. 47, daje podróżnym prawo odstąpienia od umowy w każdym czasie, jednak zwykle jest to związane z koniecznością zapłacenia opłaty wskazanej w umowie. Ustawa przewiduje także sytuację szczególną, w której odstąpienie od umowy nie będzie skutkowało żadną opłatą. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 4, podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia opłaty za odstąpienie w przypadku wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Podróżny może żądać wyłącznie zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez odszkodowania lub zadośćuczynienia w tym zakresie.
Ryzyko zarażenia jest okolicznością szczególną, która uprawnia konsumenta do odstąpienia od umowy bez ponoszenia jakichkolwiek opłat. W takiej sytuacji organizator turystyki winien dokonać zwrotu poniesionych opłat i wpłat, w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy.
Termin zwrotu przez organizatora turystyki zapłaconych przez konsumenta opłat został jednak wydłużony ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. W świetle art. 15k ustawy, odstąpienie od umowy z uwagi na szczególne okoliczności związane z bezpośrednim wybuchem epidemii jest skuteczne z mocy prawa po upływie 180 dni od dnia powiadomienia przez podróżnego o odstąpieniu od umowy lub rozwiązaniu umowy przez organizatora turystyki.
Innym rozwiązaniem jest uzyskanie odpowiedniego vouchera na poczet przyszłych imprez turystycznych w ciągu roku od dnia, w którym impreza miała się odbyć, lub odpowiednie ubezpieczenie na wypadek rezygnacji (szczególnie, gdy nie możliwości powołania się na sytuację wywołaną przez COVID-19).
W celu podjęcia właściwej decyzji dotyczącej umowy, istotne jest dokładne zapoznanie się z jej postanowieniami a także bieżące monitorowanie sytuacji epidemicznej, słuchanie komunikatów i rekomendacji na temat możliwego zagrożenia. Należy pamiętać, że każda sprawa ma charakter indywidualny i wymaga odrębnego zbadania.
Oprac. Elżbieta Sługocka-Krupa
Powiatowy Rzecznik Konsumentów
